Knelpunten in het vluchtelingenbeleid

Immigranten komen regelmatig in de media. De continue verandering in de wetgeving en de verstrenging van immigratieregelgeving worden dan belicht. Kreten in de aard van “België is van ons” worden afgewisseld met onbegrip over volle asielcentra of de uitzetting van mensen die zichzelf in hun thuisland in levensgevaar achten. Maar hoe zit het nu eigenlijk met vluchtelingen? S. doet anoniem zijn verhaal en de dienst Vluchtelingenonthaal verduidelijkt de procedures.

“Ik wil politieagent worden, maar ik ben geen Belg”

Vluchteling getuigt anoniem

Als veertienjarige werd hij plots door zijn ouders meegenomen naar veiligere oorden, weg van zijn vrienden, familie, alles wat hij kende. Nu, dertien jaar later, wacht hij op zijn naturalisatie en daarmee ook op zijn dromen om in vervulling te gaan.

In zijn ogen is het onbegrip te lezen. Eén vraag lijkt verscholen in alles wat hij zegt, hoe moet ik omgaan met deze situatie? Zijn vader komt er bij zitten, zet thee op tafel en schotelt een hapje eten voor. Hij denkt liever niet terug aan vroeger, wanneer de asielaanvraag nog in procedure was. “Dat is allemaal achter ons”, zegt de vader. “Erover praten is niet aangenaam.”

Onbekende wegen

Samen met zijn ouders en kleine zusje op de vlucht, zo begon S. zijn avontuur dat nog steeds blijft duren. “Het is nooit de bedoeling geweest om naar België te komen”, zegt hij. “We zijn vertrokken, gedwongen door de omstandigheden. Alles achtergelaten, in de hoop op een beter leven. Zonder enig idee hoe alles zou verlopen en hoe lang dat zou duren. We kregen hulp toen we aankwamen in België, als je het zo wil noemen… Daar is het gebouw en daar kan je je uitleg gaan doen, misschien kan je dan blijven.” Met die aanwijzingen is de familie bij de dienst Vreemdelingenzaken beland. “De mensen staan er in rijen aan te schuiven”, vervolgt de vader het verhaal. “Bedienden gaven ons documenten voor de inschrijving en onze vingerafdrukken werden genomen. Op het commissariaat werd dan beslist waar we zouden wonen.” Wie als vluchteling aankomt heeft niet te kiezen. De plek die aangewezen wordt, is je nieuwe thuis. Deze familie leefde zes jaar in het hen toegewezen huis.

Eerste kennismaking

De eerste schooldag is altijd speciaal. Je weet dat je nieuwe mensen gaat ontmoeten, misschien wel toekomstige vrienden, dus je bent zenuwachtig over de indruk die je zal maken. Voor S. was de eerste schooldag in België echt een unieke ervaring. “Iedereen stond rondom mij, nieuwsgierig te kijken. We probeerden te communiceren, maar dat lukte natuurlijk niet. Ik wilde er heel graag bij horen, dus wanneer ik thuis kwam, nam ik een woordenboek en schreef woorden over om ze zo te leren. Gelukkig werd ik goed ontvangen en kreeg ik van een aantal leerkrachten begeleiding. Het stimuleerde me als ik goede resultaten behaalde en soms stelde de leerkracht mij als voorbeeld voor de rest van de klas: ‘Kijk, hij kan dit zelfs beter dan jullie’, zei ze dan.” De belangrijkste basis voor iemand om te kunnen integreren is de steun van anderen, daar zijn vader en zoon het over eens. “Het probleem is dat mensen met dezelfde nationaliteit bij elkaar worden gezet. Zo ontstaat er in een stad een kwartaal voor Chinezen, een kwartaal voor Turken, enzovoort. Dit is natuurlijk niet goed om het Nederlands te leren.”

Wachten

Na een asielprocedure van drie jaar kreeg de familie een negatief antwoord. Maar een thuis om naar terug te keren hadden ze niet, dus dienden ze een tweede aanvraag in. “We verzamelden brieven en handtekeningen zodat de mensen die de beslissing moesten nemen een idee zouden hebben van onze inspanningen om in te burgeren. Hoe lang we moesten wachten op een antwoord, wisten we nooit”, zegt de vader. Die onzekerheid vormde een hele druk op het gezin. Van vandaag op morgen kon een beslissing vallen die het leven van deze mensen bepaalde.

Wanneer de jongen erg ziek werd en zijn ouders de ziekenwagen moesten bellen, bleek hun situatie zelfs hier een probleem. “Wie gaat hiervoor betalen?” was de vraag van de ambulancier. Gaan werken was geen optie. Zolang ze geen goedkeuring van hun asielaanvraag kregen, konden zijn ouders niets meer doen dan wachten. Ondertussen is hier wel verandering in gekomen. Wie nu een asielaanvraag indient, heeft na zes maanden de mogelijkheid om te gaan werken. De procedure is ook niet meer hetzelfde. “De regels zijn nu verstrengd, waardoor er ook sneller een antwoord komt op de asielaanvraag”, zegt de vader.

Het leven gaat voort

“Ik ben mezelf verloren”, zegt S. in zijn moedertaal. Het lijkt wel alsof hij van twee werelden komt en niet meer weet tot welke hij behoort. Want uiteindelijk is hij toch anders dan de rest. De asielaanvraag is na zes jaar dan toch goedgekeurd. Zijn vader en minderjarige zus hebben ondertussen via naturalisatie de Belgische nationaliteit gekregen. S. wacht echter nog op antwoord. Omdat hij nu meerderjarig is, gebeurt zijn naturalisatie niet automatisch gelijktijdig met die van zijn ouders. Zolang hij geen Belg is, blijft hij beperkt door zijn identiteitskaart. “Zo een klein papiertje kan over je leven beslissen”, zucht hij. “Ik zou heel graag politieagent worden, maar ik ben geen Belg, dus dat is niet mogelijk.” Hij heeft in Vlaanderen zijn middelbaar diploma behaald, woont er al dertien jaar. Maar Belg, neen, dat is hij nog niet. Althans niet officieel.

Mogelijkheden voor vluchtelingen onder de loep

Op bezoek bij de dienst Vluchtelingenonthaal

Een van de diensten die instaan voor het informeren van vluchtelingen, asielzoekers en mensen zonder papieren is de dienst Vluchtelingenonthaal. Hier geven hulpverleners advies bij vragen over de vreemdelingenwetgeving, asielprocedure en regularisering. Maar ook een aanvraag voor vrijwillige repatriëring wordt door hen geregeld.

Hulpverlener Devroy: "Iemand die asiel aanvraagt, moet dat alleen doen."

Hulpverlener Devroy: “Iemand die asiel aanvraagt, moet dat alleen doen.”

Bij de dienst Vluchtelingenonthaal kunnen vluchtelingen, asielzoekers en mensen zonder papieren terecht met uiteenlopende vragen. “Ze vragen informatie over het statuut van asiel of een andere manier van regularisatie.” zegt hulpverlener Myriam Devroy van Vluchtelingenonthaal Leuven. “Bij negatief antwoord op een aanvraag willen ze weten hoe dit komt en wat te doen, maar ook wanneer ze vrijwillig willen terugkeren naar hun land, kunnen ze bij ons terecht. Op dit moment merken wij, door de verandering van de wet op naturalisatie, die in januari wordt doorgevoerd, een toeloop van mensen die zich willen laten naturaliseren.” Een vreemdeling die wettelijk in België verblijft, kan na twee (voor vluchtelingen) of drie jaar een aanvraag tot naturalisatie indienen. Als de commissie voor naturalisatie het naturalisatieverzoek goedkeurt, wordt aan deze persoon de Belgische nationaliteit toegewezen.

Verschillende procedures

Mensen die niet de Belgische nationaliteit hebben, kunnen op verschillende manieren een verblijfsstatuut bekomen. “Via een asielaanvraag kan een vreemdeling legaal in België verblijven tot het moment dat ze antwoord krijgen op hun aanvraag. Wanneer ze als vluchteling erkend worden, hebben ze recht op onbeperkt verblijf in België”, legt Devroy uit. “Als iemand naar België komt om medische redenen, is die persoon hier in eerste instantie illegaal. Deze aanvraag wordt in twee fasen behandeld. Wie om humanitaire redenen naar hier komt, moet soms jaren op een antwoord wachten en is hier ook illegaal in afwachting van het antwoord.”

Asielaanvraag

Een van de mogelijkheden is een asielaanvraag indienen, om zo als vluchteling erkend te worden. “Het statuut van vluchteling staat beschreven in de Conventie van Genève. Wanneer er een gegronde vrees is voor vervolging in het land van herkomst en duidelijk is dat de persoon daar in levensgevaar is, wordt dit statuut verleend. Dit gaat zowel om een homoseksueel, die bijvoorbeeld in Tanzania strafbaar is, als iemand die deel uitmaakte van een politieke oppositie of ouders die vrezen voor de besnijdenis van hun kind”, zegt Devroy.

De asielzoeker dient zelf zijn of haar asielaanvraag in bij de dienst Vreemdelingenzaken om erkend te worden als vluchteling. “Iemand die asiel aanvraagt, moet dat alleen doen. Wij kunnen hen enkel aanraden zo snel mogelijk een pro deo advocaat te zoeken. Zolang de asielprocedure loopt, kan de asielzoeker legaal in België verblijven.”

Op het moment dat iemand asiel aanvraagt, wijst Fedasil (Federaal agentschap voor de opvang van asielzoekers) de asielzoeker aan een bepaalde opvangplaats toe. Het kan gaan om een collectieve opvangplaats, of een woonplaats die het OCMW of NGO’s ter beschikking stellen. “Als de asielaanvrager kiest om op een andere plaats te gaan wonen, krijgt deze geen financiële hulp, enkel medische.”

Asielprocedure

De asielaanvraag wordt geregistreerd door de DVZ (Dienst Vreemdelingenzaken) en het CGVS (Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen) bekijkt de zaak inhoudelijk. “Wanneer een vreemdeling geen documenten heeft, wordt nagegaan waar hij of zij vandaan komt. Dit gebeurt door concrete vragen te stellen, zoals hoe groot het land is waar ze woonden, hoeveel kilometer er tussen twee plaatsen ligt en andere feiten die hun verhaal ondersteunen. Wanneer de persoon zegt deelgenomen te hebben aan de verkiezingen, wordt zijn of haar functie nagegaan in de documentatiebank.”

Soms gebeurt het dat mensen zich bij een asielaanvraag voordoen als iemand anders om zo meer kans te hebben op het verkrijgen van een verblijfsvergunning. “Een man beweerde uit Tanzania te komen, maar hij kwam eigenlijk uit Somalië. De stam waar hij zei toe te behoren, spreekt een bepaald dialect. Uit de gesprekken bleek echter dat hij de taal van die stam niet sprak.” Het gebeurt dat het CGVS verhalen van bedreigingen niet gelooft. “Dit is soms een probleem. Een Iraanse vrouw wilde asiel aanvragen omwille van de positie van vrouwen in haar land. Dit op zich wordt niet als voldoende geacht.”

Asielzoekers mogen nu werken in ons land wanneer ze over een arbeidskaart C beschikken, die kunnen ze aanvragen vanaf het moment dat de asielprocedure zes maanden loopt. Daarnaast zijn er de laatste jaren nog aanpassingen doorgevoerd. “Recent is er veel veranderd, zo kunnen asielzoekers nu beroep doen op de zogenaamde materiële opvang. Vroeger gebeurde een toewijzing aan het OCMW, maar nu worden asielzoekers opgevangen in een asielcentra of door een LOI.” Zo een LOI (Lokaal Opvang Initiatief) maakt deel uit van het OCMW, maar is echter niet overal te vinden. “In Leuven is er geen LOI”, zegt de hulpverlener, “omdat het OCMW er geen wil”.

Lange wachtperiodes

“Voor sommige procedures is er een zeer lange wachtperiode. Wanneer het gaat om gezinshereniging moet de DVZ binnen een bepaalde periode antwoorden. Bij asielaanvragen zijn er echter geen termijnen vastgesteld. Soms duurt het lang, soms kort. Er zijn mensen die zes jaar moeten wachten op een antwoord, vaak gaat het dan om achterstallige dossiers. De duur van de procedure is afhankelijk van het moment waarop de aanvraag is ingediend. Ook het land van herkomst kan een factor spelen. Dossiers van mensen uit Syrië zijn bijvoorbeeld een tijd bevroren geweest. Een bepaalde vrouw was al vier keer verhoord en dan gingen ze haar nog eens ondervragen. Dan duurt de procedure natuurlijk langer.”

“Bij negatief antwoord gaan wij mee bekijken waarom dit zo is en of een tweede aanvraag de moeite is”, zegt de hulpverlener. “Dit zijn meestal moeilijke gesprekken. Op dat moment kan de vreemdeling er voor kiezen om vrijwillig terug te keren naar zijn of haar land.”

Een negatief antwoord gaat ook gepaard met een bevel om binnen de dertig dagen het grondgebied te verlaten. “Wanneer dit niet gebeurt, kan de politie deze persoon in principe oppakken. Het is soms nog mogelijk om een nieuwe asielaanvraag in te dienen. Zo een nieuwe aanvraag gaat dan echter niet meer in een ander land van de Schengenzone [Negen landen van de eurozone hebben het Schengen akkoord ondertekend en garanderen daarmee vrij verkeer van personen tussen deze landen]. Dit land zal de asielaanvrager doorsturen naar het land waar de eerste aanvraag gebeurde. Daarbij zal de dienst Vreemdelingenzaken een aanvraag enkel opnieuw aannemen als er relevante nieuwe elementen zijn.”

Positief antwoord, wat nu?

Als er een positief antwoord komt op de asielaanvraag, krijgt de persoon het statuut van vluchteling en recht op onbeperkt verblijf in België. In realiteit is het vaak moeilijk om van dit punt verder te gaan. “Vluchtelingen zijn niet van vandaag op morgen uit het asiel of LOI. Vaak vinden mensen geen onderdak en vragen ze ons om hulp, maar wij hebben geen huizen ter beschikking. Meestal hebben ze moeite om een woning te huren omdat dit moeilijk te vinden is, door discriminatie, of omdat er een loonbrief vereist is.” Nochtans is het vinden van onderdak cruciaal op dit moment, want het recht op steun van het OCMW gaat in van het moment dat de vluchteling ergens woont.

Om een woonst te hebben na de goedkeuring van een asielaanvraag, is een eigen inkomen dus essentieel. “Ik zie dat er veel vluchtelingen zijn die werken, ze zijn ook heel gemotiveerd”, zegt Devroy. “Maar vaak hebben ze een slecht betaalde job. Dit is natuurlijk afhankelijk van het diploma dat ze in eigen land behaald hebben.” Nieuwkomers eerst de taal laten leren, vormt natuurlijk een hulp om werk te vinden.

Subsidiaire bescherming

“Sinds 2006 bestaat er ook het statuut van subsidiaire bescherming. Dit is een tijdelijk statuut waar bijvoorbeeld mensen uit een oorlogsgebied, zoals Somalië of Irak, tijdelijk beroep op kunnen doen. Een verlenging van de verblijfsvergunning gebeurt dan steeds voor een jaar.”

Dit statuut is handig wanneer de vluchteling voor een beperkte periode niet veilig is in zijn of haar land. Toch loopt er al eens iets mis. Zo kreeg een man uit Irak de subsidiaire bescherming toegewezen, maar door zich voor te doen als iemand anders. “Alle papieren stonden op de verkeerde naam. Toen hij aan de ambassade een aanvraag moest indienen om te trouwen, gaf dit natuurlijk problemen. Als hij zou trouwen, kwam de waarheid aan het licht en zou hij zijn statuut verliezen.”

“Als OCMW geven wij dezelfde steun aan immigranten als aan mensen met de Belgische nationaliteit”, zegt Cindy Putseys, maatschappelijk werker in het OCMW van Leuven. Onder deze immigranten worden mensen verstaan met een andere nationaliteit, maar wel met de juiste verblijfsdocumenten op zak.

“Steeds meer immigranten in de groep van steunvragers”

OCMW Leuven

“Als OCMW geven wij dezelfde steun aan immigranten als aan mensen met de Belgische nationaliteit”, zegt Cindy Putseys, maatschappelijk werker in het OCMW van Leuven. Onder deze immigranten worden mensen verstaan met een andere nationaliteit, maar wel met de juiste verblijfsdocumenten op zak.

Cindy Putseys – “Als OCMW geven wij dezelfde steun aan immigranten als aan mensen met de Belgische nationaliteit.”

“Voor mensen zonder verblijfsvergunning kunnen wij enkel de dringende medische kosten dekken.” Voor wie beschikt over verblijfsdocumenten, zijn de mogelijkheden uitgebreider. “Het OCMW van Leuven biedt lessen Nederlands aan voor wie niet terecht kan in het reguliere circuit. Er zijn namelijk heel veel mogelijkheden om Nederlands te leren in Leuven, maar er is ook veel vraag naar die lessen. Kennis van het Nederlands bevordert het zoeken naar werk, wat één van de voorwaarden is om steun te krijgen. Daarom organiseert het team tewerkstelling Nederlandse taallessen”, legt de maatschappelijk werker uit.

Europeanen die naar België gekomen zijn om te werken, hebben onlangs te maken gehad met een verstrenging van de wetgeving. “De geldende wetgeving is al regelmatig veranderd”, zegt Putseys. “Als Europeanen naar België komen om te werken, maar geen werk vinden, hebben zij de eerste drie maanden geen recht op hulp van het OCMW. Als zij dus gebruik willen maken van het recht op leefloon, lopen zij het risico hun verblijfsdocumenten te verliezen”, legt ze verder uit. “Als OCMW zijn wij er voor iedereen die steun nodig heeft, maar immigranten vormen wel een steeds grotere groep van die steunvragers”, besluit Putseys.

armoederisicopercentage

Tekst en foto’s: Jessica Jacobs

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s